I. Krossar (24%) Krossið við réttasta svarið.

Við vísindaleg vinnubrögð er fyrsta skrefið að... q gera tilraunir q setja fram tilgátu q gera athugun q hanna rannsókn Ófrumbjarga teljast lífverur sem… q lifa á kjöti q geta ekki hreyft sig úr stað q eru ekki sjálfum sér nægar með næringaröflun q þurfa að veiða sér til matar Hvert af eftirtöldu á við um allar lífverur: q þær hreyfa sig úr stað q þær æxlast q þær hafa taugakerfi q þær vaxa alla ævi Hvað er aldrei til staðar í gerilfrumu? q kjarni q erfðaefni q blaðgræna q frumuveggur Frumuhimnan er gerð úr.... q fitu- og sykursameindum q fitu- og próteinsameindum q vatns- og fitusameindum q vatns- og próteinsameindum Hverjar eftirfarandi lífverur tilheyra sama ríki? q ildýr og lindýr q fluga og ánamaðkur q furutré og kartöflumygla q veirur og gerlar Í hverri tvílitna frumu mannsins eru alls: q 22 litningar q 23 litningar q 44 litningar q 46 litningar Rauður blómlitur garðertna ríkir yfir hvítum. Ef æxlað er sama rauðri arfhreinni plöntu við hvíta verða svipgerðarhlutföll afkvæma: q 75% rauð og 25% hvít q 100% bleik q 50% rauð og 50% hvít q 100 % rauð Segjum að hvítur og svartur feldlitur kanína sé jafnríkjandi. Hver yrðu líkleg svipgerðarhlutföll afkvæma ef arfhreinni svarti og arfhreinni hvítri kanínu væri æxlað saman? q 25% svartar, 25% hvítar og 50% gráar q 100% gráar q 75% svartar og 25% hvítar q 75% hvítar og 25% svartar Glúkósi er dæmi um: q einsykru q tvísykru q fásykru q fjölsykru Aðalrotverur í vistkerfum jarðar eru? q þráðormar og einfrumungar q gerlar og sveppir q gerlar og einfrumungar q sveppir og þráðormar Litningar eru gerðir úr: q sykrum og lípíðum q DNA og próteinum q RNA og sykrum q lípíðum og próteinum

Orkuefni líkamans eru... q fituleysanleg vítamín, prótein og fita. q fita, sykrur og prótein q steinefni, fita, sykrur og prótein q prótein, sykrur og vatn Hvert eftirtalinna efna er í hæsta hlutfalli í mannslíkamanum? q vatn q sykrur (kolvetni) q fita q prótein Eftir að fruma í heila manna hefur skipt sér myndast... q tvær 2n dótturfrumur q tvær 1n dótturfrumur q fjórar 2n dótturfrumur q fjórar 1n dótturfrumur Plöntutegundin holtasóley Dryas octopétala telst til ættkvíslarinnar: q sóley q octopétala q Dryas q holtasóley Grunneiningar próteina eru? q einsykrur q amínósýrur q kjarnsýrur q fjölpeptíð Hvaða dýrum er svo lýst: þrjú fótapör, eitt par fálmara, líkami þrískiptur? f) q skriðdýrum q krabbadýrum q skordýrum q holdýrum Eitt eftirfarandi á við um frumukenninguna? q veirur eru frumur q allir hlutir eru úr frumum q fruman er alltaf heilkjörnungur q fruman er minnsta eining lífs Áttfætlur eru dýr sem hafa: q þrjú fótapör, þrískiptan líkama, tvö vængjapör. q fjögur fótapör, tvískiptan líkama, enga fálmara. q þrjú fótapör, tvískiptan líkama, enga fálmara. q fjögur fótapör, þrískiptan líkama, enga fálmara. Sameiginlegt einkenni allra frumdýra er að: q þau eru einfrumungar q eru sníklar q eru dreifkjörnungar q stunda rotlífi Kvef er af völdum: q veira q gerla (baktería) q einfrumunga q sveppa Eitt af eftirtöldu á ekki við um fugla: q þeir hafa jafnheitt blóð q þeir hafa innri frjógvun og ytri fósturþroska q þeir hafa kalt blóð (misheitt) q þeir hafa vatnsþétta og fiðraða húð Merktu við röð fyrirbæra frá hinu minnsta til þess stærsta: q frumur, vefir, líffæri, líffærakerfi q frumur, líffæri, vefir, líffærakerfi q vefir, frumur, líffæri, líffærakerfi q frumur, líffæri, líffærakerfi, vefir

II. Rétt / rangt (14%)

• Krossið við rétt svar og færið rök fyrir svarinu.
• Ef rökstuðning vantar telst svarið ekki fullnægjandi.

	Rétt	Rangt
Þungmálmar geta safnast fyrir í lífverum. Rök:	1	1
Maður í AB blóðflokk og kona í A blóðflokk geta ekki átt saman barn sem er í O blóðflokk. Rök:	1	1
Sveppir eru plöntur. Rök:	1	1
Veirur eru lifandi. Rök:	1	1
Froskar eru háðir vatni. Rök:	1	1
Mikilvægasta orkuefni líkamans er prótein. Rök:	1	1
Öll spendýr fæða lifandi afkvæmi. Rök:	1	1

III. Samanburður (24%)

• Berið saman eftirfarandi atriði:

a) Alger- og hálfger myndbreyting skordýra (fullkomin og ófullkomin):

b) Frumbjarga lífvera og ófrumbjarga lífvera:

c) Dreifkjörnungur og heilkjörnungur:

d) Fræ og frjókorn:

e) Lífbelti og lífhvolfi:

f) Gistilífi og sníkjulífi:

g) Dulfrævingur og berfrævingur:

h) Stofn og líffélag:

IV. Almennar spurningar (38%)

1. (5%)

Ríkjandi genið F veldur freknum. Doddi doppa sem er freknóttur er kvæntur Rúnu sem er ekki freknótt. Saman eiga þau tvö börn freknóttu Freyju og Badda sem er án frekna.

a) Skráið arfgerðir allra fjölskyldumeðlima:

Doddi doppa:__________	Rúna:____________
Freyja:_______________	Baddi:____________

b) Doddi og Rúna eiga von á barni. Hvað líkur eru á að barnið verði freknótt? Færið rök fyrir svarinu!

2. (3%)

Nefndu þrjú dæmi um nytsemi sveppa:

1._____________________________________________________

2._____________________________________________________

3.____________________________________________________

3. (3%)

Nefndu tvö atriði sem einkenna spendýr en finnast ekki hjá öðrum hryggdýrum:

1._____________________________________________________

2._____________________________________________________

4. (3%)

Tilgreinið 3 atriði sem eru öðruvísi í plöntufrumu en samanborið við dýrsfrumu

1. _____________, 2. ____________, 3 ________________

5. (12%)

Fyllið inn í eyðurnar þær upplýsingar sem á vanta

Frumulíffæri:	Hlutverk:
Frumuveggur:
	Umlykur frumur, stjórnar för efna inn og út.
Kjarni:
	Þar myndast netkorn.
Netkorn:
	Vinnsla, pökkun og dreifing prótína og lípíða.
Korn og bólur:
	Ljóstillífun
Hvatberar:
	Aðgreina litninga við kjarnaskiptingu.
Gen
	Hreyfing

6. (3%)

a) Skilgreinið hugtakið vistkerfi:

b) Nefnið dæmi um þurrlendisvistkerfi_______________________

7. (5%)

Gerið grein fyrir byggingu gerilfrumu (bakteríu). Athugið að hér er gott að nota mynd með skýringartexta.

8. (4%)

Myndin hér að neðan sýnir fæðuvef í hafi. Fæðuvefir eru samsettir úr mörgum fæðukeðjum.

Zooplankton=dýrasvif	Phyloplankton=plöntusvif	Seaweed=Þang
Prawn=Rækja	Mussels=Kræklingur	Whelk=Snigill

a) Finnið eina fæðukeðju á myndinni og teiknið:

b) Finnið á myndinni dæmi um:

Frumframleiðanda: __________________________________

Fyrsta stigs neytanda:________________________________

Annars stigs neytanda:________________________________

Þriðja stigs neytanda: ________________________________